Intrede Kirsten en Remco in een volle kerk!

Starten als Doopsgezind voorganger (en Kirsten als pastoraal werker) is al spannend en indrukwekkend genoeg. Maar om dat te doen in een volle kerk in Almelo, dat overtrof alle verwachtingen. Ondanks kou en sneeuw waren er zo veel mensen, dat er stoelen moesten worden bijgezet!

Ik heb die intredeviering op zondag 11 januari als zeer hartelijk en warm ervaren. Velen heb ik na de dienst kort kunnen spreken. Het begin van een kennismaking die hopelijk de komende jaren voortgezet gaat worden. En voor mij was het ook fijn ‘eigen’ gasten te zien, zoals mijn moeder, twee broers, een zwager en twee goede vrienden, die flinke afstanden hebben afgelegd om aanwezig te zijn.

Vlak voor de zegen sprak ik over de vraag waarom Doopsgezinden (en ook ik) zo graag stroopwafels eten. Wil je weten waar ik deze wijsheid vandaan heb? Online vind je een filmpje waarin Wieteke van der Molen hierover vertelt. Ik kan ook de andere video’s die zij heeft gemaakt aanbevelen. Het gaat allemaal over wat het nu precies betekent om Doopsgezind te zijn.

Voor wie wil teruglezen waar mijn overdenking over ging: deze staat onder dit bericht integraal opgenomen. Meestal geef ik mijn woorden niet op deze manier prijs. Ze zijn immers bedoeld voor de toehoorders en maken onderdeel van een groter geheel. Maar voor de intredeviering wil ik een uitzondering maken.

Dank voor deze mooie start en hopelijk tot gauw!

Remco van Mulligen

Overweging op 11 januari 2026 bij Matteüs 3,13-17 en Jesaja 42,1-4

Twee maanden geleden was ik een week in Jordanië. In een klein huurautootje reed ik daar rond. Midden november, in een land dat grotendeels woestijn is. Al rondrijdend door berglandschap zag ik bordjes die wezen naar ‘The Baptism Site of Jesus Christ’. Ik wilde dat weleens zien, maar werd plots overvallen door een donkere lucht. De ene lichtflits na de andere. En al snel plensde het. Hagel, regen, alles.

Ik had de pech te stuiten op de eerste regen die er sinds meer dan een half jaar viel. En al snel moest ik stoppen. Modderstromen die tot bijna aan je knieën kwamen, stroomden door het dorpje waar ik was gestrand. Dit was de regen die enkele uren eerder ook in de Gazastrook voor dramatische toestanden had gezorgd.

Ik wachtte en wachtte in mijn auto, want die was hier niet tegen bestand. Totdat het ophield en ik verder kon. Maar die plek waar Jezus is gedoopt, kon ik niet meer bereiken.

Aan deze recente ervaring moest ik denken toen ik de tekst van vandaag las. Pas in Jordanië besefte ik dat Jezus zich aan de oostelijke oever van de Jordaan liet dopen. Zoals het evangelie zegt: in Betanië aan de andere kant van de Jordaan.

Johannes de Doper is een merkwaardige figuur. Hij moet heel indrukwekkend geweest zijn. In de serie The Chosen over het leven van Jezus, die al een paar jaar door de EO wordt uitgezonden, zie je Johannes als een zonderling met het uiterlijk van een zwerver. Charismatisch en excentriek. Zo stel ik mij hem ook voor.

Het verhaal dat we net lazen, over de doop van Jezus, is het middelste gedeelte van een groter geheel. Het begint met de introductie van Johannes, van wie wordt gezegd dat hij ‘in die tijd naar de woestijn van Judea kwam’. Dat lijkt op de manier waarop verderop Jezus wordt geïntroduceerd, die ‘vanuit Galilea naar de Jordaan kwam’. Sowieso doen de schrijvers van de evangeliën erg hun best zo veel mogelijk parallellen te trekken tussen Johannes en Jezus. Ook Johannes’ komst wordt verbonden aan woorden uit Jesaja, waar staat: ‘Hij roept in de woestijn: maak de weg klaar voor de Heer!’

Johannes leeft in de woestijn. Hij doopt Jezus bij de Jordaan. En dan gaat het verhaal weer verder in de woestijn. De Heilige Geest brengt Jezus namelijk direct na zijn doop naar de woestijn, waar hij drie keer wordt beproefd door de duivel. Dat is ook opvallend: na de doop, het moment waarop hemel en aarde bij elkaar kwamen, zoals we konden lezen, volgt direct de grote verleiding.

Dat is de inbedding van het verhaal van Jezus’ doop. Johannes is de hele tijd in control. Hij verkondigt vol vuur zijn boodschap. Hij noemt de farizeeën en sadduceeën slangen en vergelijkt hen met bomen die geen goede vruchten dragen. De bijl ligt al klaar om die bomen om te hakken, zegt hij. Johannes is onverschrokken en volledig overtuigd van zijn profetische boodschap.

Maar dan brengt Jezus hem toch even uit balans. Jezus gaat tussen de mensen staan die door Johannes gedoopt willen worden. Misschien staat hij al met zijn voetjes in het water van de Jordaan.

Dat kan Johannes zich simpelweg niet voorstellen. De excentriekeling, die juist zo veel aandacht trekt vanwege zijn ontregelende optreden, wordt hier door Jezus zelf ontregeld. Aanvankelijk geeft Jezus niet echt een reden, behalve: Johannes, je moet dit doen omdat God het zegt.

Maar als Jezus uit het water komt, blijkt hoe groot de impact is. De Heilige Geest komt naar Jezus en de stem van God zelf klinkt vanuit de hemel. En dat alles dankzij het profetische werk van Johannes aan die rivieroever.

Dit is de kracht van ontregelend optreden. Ontregeling breekt open. Maakt ruimte. En in die ruimte kan iets moois ontstaan. Daar kan de liefde – Gods liefde – zich ineens openbaren.

Ontregelen is ook letterlijk ont-regelen. Alles wat we normaal vinden, gewend zijn, kortom alles wat formeel of informeel in regels is gegoten, verdient het om regelmatig te worden bevraagd. Waarom doen we iets zoals we het doen? Kan het ook anders? Regels zijn zelden onveranderlijk en mogen nooit onaantastbaar zijn.

Ontregelen is overigens iets anders dan ontwrichten. Ontwrichtend, dat was de coronapandemie. Ontwrichtend was de Romeinse militaire bezetting waaronder Jezus en Johannes tweeduizend jaar geleden leefden. Ontwrichtend is de militaire bezetting die er ook tegenwoordig nog steeds is in het Heilige Land.

En natuurlijk is er een grijs gebied tussen ontwrichting en ontregeling. Grijs als de sneeuwpap die in heel het land ligt, zou je kunnen zeggen. Ik zelf heb de sneeuw als ontregelend ervaren. Treinen reden niet. Fietsen was bijna niet te doen. We lazen over vliegtuigen die niet konden opstijgen en vrachtwagens die viaducten niet meer op kwamen.

Op de radio was er veel gemopper. Zijn we dan nergens meer op voorbereid? Moet de NS verwarmde wissels aanschaffen? Heeft Schiphol wel voldoende geïnvesteerd? In Nederland kunnen we er heel slecht tegen als blijkt dat we de werkelijkheid om ons heen niet meer kunnen beheersen. Maakbaarheid en regelgeving. Dat is ons motto.

Totdat ik op Radio 1 Nourdeen Wildeman hoorde, met wie ik bevriend ben. Een moslim die in islamitische kringen bekendheid geniet. En hij zei dat hij geniet van dit weer. Die ontregelende effecten, die moeten we misschien accepteren. Ik merkte dat ik op weg naar Almelo in de auto – want de treinen reden niet – heel hard naar mijn radio riep: precies, Nourdeen, zo is het.

Ik weet dat de sneeuw voor veel mensen wél ontwrichtend is. Maar het ontregelende van de sneeuw heeft ook ruimte gecreëerd. Om te genieten van de witte wereld, die geluid dempt en een magische verstilde sfeer creëert. Om je dagelijkse dingen noodgedwongen even op een andere manier te doen. Gedwongen te worden je routines op te geven. Dat is waardevoller dan je denkt.

En ik denk dat niet valt te ontkennen dat de komst van een nieuw pastoraal duo in deze gemeente een ontregelend effect kan hebben. Kirsten en ik hebben allebei niet eerder in een Doopsgezinde gemeente gewerkt. We zijn in persoonlijkheid verschillend en dat is maar goed ook. Maar ik denk dat we allebei, zoals we net zongen, ‘nieuwe woorden voor een oud verhaal’ zoeken, ‘een taal die twijfelt en die vraagt, zonder harde leer van zekerheden’. Om zo ruimte en openheid te creëren waar ieder een plekje kan vinden. Het zegt misschien wel iets, dat er twee mensen nodig zijn om te doen wat Jolanda in haar eentje deed. We hebben al gezien dat zij heel veel deed. En wij nemen dat over op onze eigen manier en we gaan ongetwijfeld met nieuwe ideeën komen. Dat jullie ons jullie vertrouwen daartoe hebben gegeven, stemt tot dankbaarheid.

Maar laten we teruggaan naar de teksten van vandaag. We lazen ook Jesaja 42. De tekst over de dienaar van God, die de Geest krijgt en gerechtigheid dient. Joodse lezingen betrekken dit vaak op het volk Israël. In de tijd van het Nieuwe Testament zagen velen in Johannes deze dienaar. Maar Matteüs zegt in het twaalfde hoofdstuk van zijn evangelie expliciet dat het hier over Jezus gaat. Want de dienaar krijgt de Geest en Gods liefde voor hem is groot. Later hebben overigens moslims weer gesteld dat deze verzen verwijzen naar de profeet Mohammed.

Kortom, je kunt er veel kanten mee op. Er is vanuit christelijk perspectief een heel specifieke duiding. Dan gaat dit over Jezus zelf. Alle volken verlangen naar Jezus’ ‘lessen en regels’, staat er. Misschien wel juist omdat Jezus zich geregeld helemaal niks van de wereldse regels aantrok. En dit ontregelende gedrag maakte dat Jezus in de clinch kwam met zowel de politieke als religieuze machten. Maar je kunt de tekst uit Jesaja ook iets breder trekken. Dan zijn deze woorden een oproep aan ons allemaal om altijd gerechtigheid te zoeken.

Regeltjes kunnen daarbij helpen, maar ze kunnen even vaak in de weg zitten. Martin Luther King verzuchtte ooit, dat juist de gematigde witte mens, die zo hecht aan orde, misschien wel het grootste obstakel is in de strijd om gerechtigheid voor zwarte Amerikanen. Hij wilde dat heel bewust en heel gericht doorbreken. Geïnspireerd door Jezus, die kwam als bevrijder en die vrijmoedig de wereld ontregelde. Laten we dat voorbeeld volgen en samen met Jezus en Johannes en vele anderen, zowel in onze gemeente als daarbuiten een ontregelende factor zijn. En als we dat toch mochten vergeten, laten we onszelf er dan aan herinneren elke keer als we weer sneeuw zien vallen.

Amen