Omgaan met conflicten

Overdenking gehouden door Remco van Mulligen op zondag 6 september, naar aanleiding van Matteüs 18:15-20, Romeinen 13:8-10 en Ezechiël 33:7-9.

Gisteren in de trein had ik een conflict met iemand die ik enorm waardeer. Een bondgenoot in het aanvechten van onrecht, die vooral bekend is als de man achter opiniewebsite Frontaal Naakt. Daar schrijft hij ongezouten dingen waar ik het vaak mee eens ben. En ik heb veel respect voor hem. Maar dit keer niet. Zijn laatste blog draait rond de stelling: alle christenen hebben de totale vernietiging van de aarde als doel. Zijn argument: lees het bijbelboek Openbaring maar.

Mij ging die interpretatie veel te ver. Openbaring is een profetisch boek, maar geen draaiboek voor toekomstige gebeurtenissen. En het doel dat christenen daarin aan de horizon zien is niet de vernietiging van alles, maar een wereld waarin het kwaad is overwonnen. Dus zoals dat tegenwoordig gaat, schreef ik een reactie op mijn sociale media. Daarin beweerde ik dat hier een karikatuur wordt gemaakt van christenen en christendom, zoals Wilders een karikatuur maakt van moslims en islam.

Stevige kritiek, die veel instemming kreeg. Zeker van christenen. Maar de schrijver van het stuk reageerde geprikkeld. En terecht. Want dit was niet goed.

En dat brengt me op de evangelietekst van vandaag. Een tekst die vaak is gebruikt om kerkelijke tucht mee te legitimeren. Om de kerk macht te geven om ongewenste meningen te onderdrukken.

Maar ik zie dit anders. Jezus’ woorden over het omgaan met elkaar in de gemeente, zoals we die net lazen, vormen zijn handleiding voor het oplossen van conflicten op geweldloze wijze.

Namelijk: éérst spreek je de persoon aan. Als dat niet tot een oplossing leidt, vraag je een of twee anderen om te bemiddelen. En pas als dát ook zonder succes is, leg je het probleem neer in de gemeenschap.

Ik vond dat dit artikel mij en minstens een miljard andere christenen onrecht aandeed. Maar in mijn reactie daarop, sloeg ik de eerste twee stappen die Jezus voorschrijft over. Door op mijn sociale media te reageren, rende ik gelijk naar de gemeenschap. Om te zeggen: kijk nou toch eens, deze mening deugt echt helemaal niet!

Ik maak deze fout ongetwijfeld vaker, en jullie misschien ook wel. Als iemand iets zegt dat ons raakt, iets dat we onheus en onrechtvaardig vinden, kunnen we de neiging hebben hiervoor eerst steun en bevestiging te zoeken bij anderen. Zodat je kunt ervaren dat je niet de enige bent, die het belachelijk vindt wat persoon X of Y heeft gezegd of gedaan.

Dan sta je niet open voor de vraag waarom die ander dat zegt of doet. En je staat al helemaal niet open voor de mogelijkheid dat die ander misschien ook wel een beetje gelijk heeft. Het is een gesloten houding. En je vormt met anderen alvast een front tégen die ‘boosdoener’. Meestal is het daarna alleen nog maar moeilijker om het conflict te verzoenen.

Jezus wijst een heel andere weg. Doe eerst maar wat het moeilijkst is: ga één op één in gesprek met die ander. In liefde en nederigheid. Probeer die ander terug te winnen. Dat klinkt heel anders dan: vertel die ander waarom diegene ongelijk heeft of onrechtvaardig handelt. Bijzonder is ook wat Jezus zegt dat je moet doen, als echt helemaal niets helpt: behandel diegene dan zoals je een tollenaar of een heiden behandelt. Nou, dan weet je het wel. Want overal in de evangelieverhalen kun je lezen dat Jezus de belastinginners en niet-gelovigen actief opzoekt. Hij behandelt hen met grote eerbied.

Jezus heeft het hier niet over ‘tucht’ of ‘straf’. Hij heeft het over liefde. En zo sluiten zijn woorden perfect aan bij de andere twee teksten die we lazen. Wees elkaar niets schuldig, dan liefde. Want liefde is de vervulling van de wet. Behandel je naaste dan ook liefdevol.

En de tekst van Ezechiël wijst op solidariteit. Jij bent niet één verongelijkte persoon tegenover een ander. Nee, samen vormen we een gemeenschap. Die elkaar kan corrigeren, maar die ook het lijden samen deelt. Zorg voor elkaar is wederkerig. En het draait niet om het veroordelen van de ander, maar om samen strijden tegen systemen van onrecht in de wereld.

Onterecht hebben kerken teksten zoals die uit Matteüs en Ezechiël gebruikt om bepaalde mensen te kenmerken als zondaar of als slecht mens. En dan over te gaan tot sancties. Wie beide teksten goed leest, ziet echter dat ze draaien om liefde en solidariteit. Lotsverbondenheid.

Dus kijk vooral ook kritisch naar hoe dit soort teksten soms helaas functioneren. Wie worden er als ‘fout’ bestempeld? Ook in onze kerken. Welke systemen en mechanismen dragen daar aan bij? En hoe spreek je iemand liefdevol aan?

Jezus laat in deze tekst zien dat hij geen abstracte theologie bedrijft, maar midden in het leven staat. Hij zegt: wees niet passief. Stap naar iemand toe, niet om te beschuldigen, maar om te zeggen: ik voel me gekwetst. Geweld, dwang of passiviteit brengen geen oplossing, maar maken de dingen meestal juist erger.

En als we zo handelen, versterken we de liefde. Dan verbinden mensen zich met elkaar. Vijandschap en geweld en onrecht worden teruggedrongen. En Jezus maakt het ook heel groot. Want, zegt hij, als je dat op aarde doet, zal het ook in de hemel zo zijn. Dat wil zeggen: onze daden hebben een enorme reikwijdte. Laten we ons daarvan bewust zijn en onze macht gebruiken voor het goede.